Mesleki Mensubunun Agir Hastaligi Hizmet Verdigi Mukellefler Icin Mucbir Sebep midir? Danistay 3. Daire Karari
Danistay 3. Daire, VUK m. 13 ve 15 kapsaminda agir hastaligin yalnizca mukellefin ve kanuni temsilcisinin kendi vergi odevleri bakimindan mucbir sebep sayilacagina; bir mali musavirin agir hastaliginin, aracilik sozlesmesi yaptigi mukelleflerin odevleri yonunden surelerin durmasi sonucunu dogurmayacagina hukmetti.
Uyusmazligin Konusu
Serbest muhasebeci mali musavir olan davaci, lenfoma hastaligi nedeniyle aldigi istirahat raporunu ekleyerek bagli oldugu vergi dairesine basvurmus; hem kendi mukellefiyeti hem de aracilik ve sorumluluk sozlesmesi yaptigi mukellefler adina verecegi beyanname, bildirim ve e-defter gibi tum yukumlulukler bakimindan VUK m. 13 ve 15 uyarinca mucbir sebep hali uygulanmasini talep etmistir. Idare, davacinin sahsi mukellefiyetine bagli odevleri yonunden agir hastaligi mucbir sebep saymis; ancak hizmet verdigi mukellefler acisindan, beyanname verme suresinin bitimine on bes gunden fazla sure kalmasi halinde mucbir sebebi kabul etmemistir.
Davaci, bu kabulun dayanagi olan 30/11/2021 tarih ve VUK-137/2021-5 sayili Sirkuler'in ilgili bolumu ile bireysel islemin iptalini istemis; meslek mensubu ile onun hizmet verdigi mukellefler arasinda ayrim yapilmasinin VUK'a ve esitlik ilkesine aykiri oldugunu, nitekim 6 Subat 2023 depreminde mucbir sebep ilan edilen illerdeki meslek mensuplarinin baska illerdeki mukellefleri icin de surelerin uzatildigini ileri surmustur.
Mahkemenin Degerlendirmesi
Daire, once VUK cercevesini ortaya koymustur. VUK m. 13'te agir kaza, agir hastalik ve tutukluluk mucbir sebep olarak sayilmis; m. 15'te ise bu hallerin bulunmasi halinde sebep ortadan kalkincaya kadar surelerin islemeyecegi, ancak bunun icin mucbir sebebin malum olmasi ya da ilgililerce ispat veya tevsik edilmesi gerektigi duzenlenmistir. Daire, mucbir sebebin VUK'ta kesin tanimi yapilmamis olsa da, kisinin iradesi disinda olusan, kacinilmaz ve onlenemeyen, vergisel odevin yerine getirilmesini engelleyen durumlari ifade ettigini vurgulamistir.
- VUK m. 13'teki mucbir sebep halleri, m. 8'de tanimlanan vergi mukellefi ve vergi sorumlusu ile iliskilendirilmistir; bu haller idareye karsi sorumlu olan gercek/tuzel kisiler ile kanuni temsilcilerinin odevlerini yerine getirememesinin zaruri nedenini ifade eder.
- Mukellefin sahsiyla ilgili mucbir sebep, ancak o mukellefe ait vergisel odevler yonunden surelerin islememesi sonucunu dogurur; meslek mensubunun sahsi hastaligi, hizmet verdigi mukelleflerin odevleri icin mucbir sebep olarak kabul edilemez.
- Sirkuler, Hazine ve Maliye Bakanligi'nin VUK m. 13, 15, mukerrer 257 ve 413'ten aldigi yetkiye dayanan, aciklayici ve tamamlayici nitelikte bir adsiz duzenleyici islemdir; ust normlari daraltmadigi surece hukuka uygundur.
- Anayasa'nin ongordugu esitlik mutlak degildir; ayni durumda olmayan mukellefler icin farkli kurallar getirilmesi esitlik ilkesini ihlal etmez (AYM E:1992/29, K:1993/23).
- 6 Subat 2023 depremi, ulke capinda etkili, nev'i sahsina munhasir olaganustu bir durumdur; niteligi tamamen farkli olan bireysel agir hastalik olayina emsal gosterilemez.
Beyanname/bildirimlerinin bir meslek mensubunca verilmesi konusunda aracilik ve sorumluluk sozlesmesi yapan mukelleflerin odevlerini yerine getirememesinde, sozlesme yaptigi meslek mensubunun agir hastalik halinin de mucbir sebep olarak kabulu, VUK'un 8, 13 ve 15. maddelerine uygun dusmeyecektir.
Sonuc
Daire, dava konusu Sirkuler'in ilgili bolumunun Kanun'un Bakanliga verdigi yetki kapsaminda ve ust normlara aykiri olmaksizin duzenlendigi, bu duzenleme dayanak alinarak tesis edilen islemde de hukuka aykirilik bulunmadigi sonucuna vararak davanin reddine 10/11/2025 tarihinde oycokluguyla karar vermistir. Karara karsi oy yalnizca usul yonunden olup, duzenleyici islem ile bireysel islemin ayri dilekcelerle dava edilmesi gerektigi gorusune dayanmaktadir. Karara karsi Vergi Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu aciktir.
KS Law Degerlendirmesi
Karar, mucbir sebebin kisisel niteligini net bir bicimde ortaya koyar: VUK m. 13-15'teki mucbir sebep, mukellefin veya kanuni temsilcisinin sahsinda gerceklesmeli ve yalnizca o kisinin odevleri bakimindan sureleri durdurmalidir. Bir mali musavirin agir hastaligi, ne kadar agir olursa olsun, mudahil oldugu mukelleflerin beyanname ve odeme surelerini kendiliginden durdurmaz; mukellef kendi sorumlulugunda kalir ve gerekirse baska bir meslek mensubuyla calismak zorundadir. Buna karsilik karar onemli bir ayrimi da hatirlatir: depremde oldugu gibi Bakanlik m. 15'teki yetkisiyle bolge/il bazli mucbir sebep ilan ettiginde, sozlesmeli mukellefler de korumadan yararlanabilir. Pratik cikarim sudur: meslek mensubunun hastaligi soz konusu oldugunda, mukellefler kendi odevleri yonunden tedbir almali, surelerin durmasini beklememeli; mucbir sebep iddiasi her zaman ispat veya tevsik edilebilir saglik raporu ile desteklenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mali musavirin agir hastaligi, hizmet verdigi mukellefler icin mucbir sebep sayilir mi?
Hayir. Danistay 3. Daire'ye gore VUK m. 13-15'teki mucbir sebep, yalnizca mukellefin veya kanuni temsilcisinin sahsinda gerceklesip kendi vergi odevleri yonunden sureleri durdurur. Meslek mensubunun sahsi agir hastaligi, aracilik sozlesmesi yaptigi mukelleflerin odevleri icin mucbir sebep olarak kabul edilemez.
Mucbir sebep nedeniyle sureler ne zaman durur ve bunun icin ne gerekir?
VUK m. 15 uyarinca m. 13'teki mucbir sebeplerden biri varsa, sebep ortadan kalkincaya kadar sureler islemez. Ancak bu hukmun uygulanmasi icin mucbir sebebin malum olmasi ya da ilgili tarafindan saglik raporu gibi belgelerle ispat veya tevsik edilmesi gerekir. Ayrica Hazine ve Maliye Bakanligi, deprem gibi hallerde bolge veya il bazinda mucbir sebep ilan etmeye yetkilidir.