Defter ve Belgelerin İbraz Edilmemesi ve KDV İndiriminin Reddi: Danıştay 9. Daire Kararı (E.2021/4709)

Uyuşmazlığın Konusu

Vergi incelemesinin temel taşı, mükellefin tuttuğu yasal defter ve belgelerin denetim elemanına ibraz edilmesidir. Peki bu defterler hiç ibraz edilmezse ne olur? İncelenen kararda davacı şirket, 2015/Şubat ilâ Kasım dönemlerine ilişkin defter ve belgelerini vergi incelemesine ibraz etmemiştir. Bunun üzerine düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak ilgili dönemler için re’sen katma değer vergisi tarh edilmiş ve üç kat vergi ziyaı cezası kesilmiştir.

Davacı, alacağın zamanaşımına uğradığını, defter ve belgelerin muhasebeci tarafından ibraz edilmesi gerektiğini, kendisinin bu belgelerin ibraz edilememesinden sorumlu tutulamayacağını ve olayda mücbir sebebin kabulü gerektiğini ileri sürerek tarhiyatın kaldırılmasını talep etmiştir.

Yargılama Süreci

Vergi Mahkemesi, salt inceleme aşamasındaki ibraz etmeme ile yetinmemiş; ara karar ile davacıdan 2015 yılına ait defter ve belgelerini doğrudan dosyaya ibraz etmesini istemiştir. Bu yaklaşım, Danıştay’ın yerleşik içtihadına dayanan “ibraz daveti” ilkesinin uygulamasıdır: idari aşamada ibraz olmasa dahi, yargı yerinin defterleri kendisine sunma fırsatı tanıması beklenir.

Ancak davacı, mahkemenin bu davetine rağmen defter ve belgelerini yargı aşamasında da ibraz etmemiş; ayrıca belgelerin zayi olduğuna dair bir mahkeme kararı (zayi belgesi) da sunmamıştır. Mahkeme, başkaca bir mücbir sebep hâli de bulunmadığından KDV indirimi için kanunen aranan şartların oluşmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Bölge İdare Mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetmiştir.

Mahkemenin Değerlendirmesi

Danıştay 9. Daire, Bölge İdare Mahkemesi kararını usul ve hukuka uygun bulmuş ve onamıştır. Kararın ortaya koyduğu temel ilkeler şunlardır:

• Defter ve belgelerin mücbir sebep olmaksızın incelemeye ibraz edilmemesi, hem re’sen tarh nedeni oluşturur hem de KDV indirimi yönünden ispat yükümlülüğünün yerine getirilmediği anlamına gelir.
• KDV indirim hakkından yararlanılabilmesi için yüklenilen verginin faturalarda ayrıca gösterildiğinin ve yasal defterlere kaydedildiğinin mükellef tarafından kanıtlanması gerekir; ispat külfeti mükelleftedir.
• Yargı yeri, ibraz daveti niteliğindeki ara karar ile mükellefe defterlerini re’sen sunma imkânı tanımakla yükümlüdür; bu davete rağmen ibraz gerçekleşmezse indirim reddi hukuka uygun hâle gelir.
• Defter ve belgelerin muhasebecide kaldığı yönündeki savunma tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz; mücbir sebep iddiası, zayi belgesi gibi somut ve hukuken geçerli delillerle ortaya konmalıdır.
• Bu koşullar sağlanmadığında, indirimleri reddedilerek yapılan üç kat vergi ziyaı cezalı re’sen tarhiyat yerindedir.

Mahkemenin ara karar ile davetine rağmen defter ve belgelerini ibraz etmeyen ve mücbir sebebini kanıtlayamayan mükellef yönünden, KDV indirimi için aranan şartlar oluşmamıştır.

Sonuç

Danıştay 9. Daire, davacının temyiz istemini reddederek davanın reddine ilişkin yerel mahkeme kararını onayan Bölge İdare Mahkemesi kararını onamıştır. Karar 7 Mart 2023 tarihinde oybirliğiyle ve kesin olarak verilmiştir. Böylece üç kat vergi ziyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatı kesinleşmiştir.

KS Law Değerlendirmesi

Karar, mükellefler için kritik bir uyarı içermektedir: defter ve belgelerin inceleme aşamasında ibraz edilmemesi telafi edilebilir bir hata olabilir; çünkü Danıştay içtihadı, yargı aşamasında ibraz daveti ile ikinci bir fırsat tanınmasını zorunlu kılar. Ancak bu son şans da kullanılmaz ve mücbir sebep somut delille kanıtlanmazsa KDV indirimleri tümüyle reddedilir. Pratik çıkarım nettir: defter ve belgelerin kaybı veya el değiştirmesi durumunda zayi belgesi alınmalı, mücbir sebep iddiaları zamanında ve belgeyle desteklenmeli; en geç dava dilekçesinde defterlerin ibraza hazır olduğu beyan edilip mahkemenin ara kararına eksiksiz yanıt verilmelidir. Muhasebecide kaldığı savunması, başlı başına bir koruma sağlamaz.